ارزش بازار فارکس چقدر است؟ حجم معاملات و گردش مالی روزانه

یکی از پرتکرارترین پرسش‌های معامله‌گران تازه‌وارد این است که ارزش بازار فارکس چقدر است. اما پاسخ ساده نیست؛ چون فارکس برخلاف سهام یا رمزارز یک «ارزش بازار ثابت» ندارد. معیار درست برای سنجش اندازه این بازار، گردش مالی روزانه یا همان حجم معاملات در روز است. در این مقاله از WeMasterTrade تفاوت این مفاهیم را روشن می‌کنیم، آمار معتبر را همراه با سال و منبع می‌آوریم و نشان می‌دهیم چرا این بازار بزرگ‌ترین و نقدشونده‌ترین بازار مالی جهان شناخته می‌شود.

پاسخ کوتاه: ارزش بازار فارکس چقدر است؟

پاسخ صریح: فارکس ارزش بازار به معنای «مجموع ارزش کل دارایی‌ها» ندارد. آنچه معمولاً به‌عنوان اندازه فارکس گزارش می‌شود، گردش مالی روزانه است؛ یعنی مجموع دلاری معاملاتی که در یک روز کاری در بازار جهانی ارز انجام می‌شود.

بر پایه آخرین گزارش سه‌ساله بانک تسویه بین‌المللی (BIS) در آوریل 2022، میانگین گردش مالی روزانه بازار ارز حدود 7.5 تریلیون دلار برآورد شده است. در منابع مختلف ارقامی بین حدود 6.6 تا 8.4 تریلیون دلار در روز دیده می‌شود که علت آن تفاوت سال گزارش و روش اندازه‌گیری است.

چرا نمی‌توان یک ارزش بازار ثابت برای فارکس اعلام کرد؟

ارزش بازار (Market Cap) مفهومی است که برای دارایی‌هایی با تعداد واحد مشخص کاربرد دارد. در سهام، ارزش بازار یک شرکت برابر است با قیمت هر سهم ضربدر تعداد سهام منتشرشده. در رمزارز نیز ارزش بازار از حاصل‌ضرب قیمت در تعداد کوین در گردش به دست می‌آید.

اما فارکس بازار مبادله ارز است، نه بازار خرید یک دارایی محدود. شما یک ارز را در برابر ارز دیگر معامله می‌کنید. چیزی به نام «تعداد کل واحدهای فارکس» وجود ندارد که بتوان در قیمت ضرب کرد. علاوه بر این، فارکس بازاری غیرمتمرکز و فرابورسی (OTC) است که در سراسر جهان و از طریق شبکه بانک‌ها و مؤسسات مالی انجام می‌شود؛ نه یک بورس متمرکز واحد. به همین دلیل، صحبت از «ارزش بازار» فارکس از نظر فنی نادرست است.

گردش مالی روزانه؛ معیار اصلی اندازه بازار فارکس

گردش مالی روزانه یا حجم معاملات روزانه، مجموع ارزش تمام معاملاتی است که در طول یک روز کاری انجام می‌شود. این عدد نشان می‌دهد چه حجم پولی هر روز از این بازار عبور می‌کند و بهترین شاخص برای درک بزرگی و نقدشوندگی فارکس است.

برای درک بهتر مفاهیم پایه، خواندن مقاله همه چیز درباره فارکس می‌تواند دید کلی خوبی درباره ساختار این بازار بدهد.

حجم معاملات روزانه بازار فارکس

وقتی می‌گویند فارکس بزرگ‌ترین بازار مالی جهان است، منظورشان همین حجم گردش مالی روزانه است. طبق گزارش BIS در آوریل 2022، این رقم به‌طور میانگین حدود 7.5 تریلیون دلار در روز بوده است. در گزارش پیشین، یعنی آوریل 2019، این عدد حدود 6.6 تریلیون دلار در روز اعلام شده بود. این روند رشد نشان‌دهنده گسترش مداوم فعالیت در بازار جهانی ارز است.

نکته مهم این است که هیچ عددی را نباید به‌عنوان رقم «همیشگی» فارکس در نظر گرفت. این آمار به سال گزارش و شرایط بازار وابسته است و هر سه سال یک‌بار به‌روزرسانی می‌شود.

چرا آمار حجم بازار فارکس در منابع مختلف متفاوت است؟

سه دلیل اصلی باعث تفاوت اعداد در منابع گوناگون می‌شود:

• سال گزارش: آمار سال 2019 با آمار سال 2022 متفاوت است، چون حجم بازار در طول زمان تغییر می‌کند.
• روش گردآوری داده: برخی منابع از داده‌های نظرسنجی بانک‌های مرکزی استفاده می‌کنند و برخی از تخمین‌های شرکتی.
• دامنه معاملات ثبت‌شده: بعضی ارقام فقط معاملات نقدی (Spot) را می‌شمارند و برخی مجموع تمام ابزارها شامل فوروارد و سوآپ را در نظر می‌گیرند.

به همین دلیل هرگاه به آماری از حجم فارکس برخوردید، به سال و منبع آن دقت کنید. عدد بدون تاریخ و منبع، ارزش تحلیلی کمی دارد.

منبع معتبر آمار جهانی فارکس چیست؟

معتبرترین منبع برای اندازه بازار جهانی ارز، بانک تسویه بین‌المللی یا BIS است. این نهاد هر سه سال یک‌بار گزارشی با عنوان Triennial Central Bank Survey منتشر می‌کند که با همکاری بانک‌های مرکزی جهان تهیه می‌شود. این گزارش مرجع اصلی رسانه‌ها، تحلیل‌گران و نهادهای مالی برای اعلام حجم فارکس است. هنگام مطالعه آمار، منبع BIS بیشترین اعتبار را دارد.

چه چیزهایی در حجم بازار فارکس معامله می‌شوند؟

یک تصور رایج و اشتباه این است که کل حجم فارکس فقط به خرید و فروش نقدی جفت‌ارزها مربوط می‌شود. در واقع، بخش بزرگی از این گردش مالی به قراردادهای ارزی میان نهادهای مالی مربوط است. برای درک درست اندازه بازار، باید بدانیم این حجم از چه اجزایی تشکیل شده است.

معاملات نقدی یا Spot

معاملات نقدی (Spot) همان خرید و فروش فوری جفت‌ارزها با نرخ لحظه‌ای بازار است. این بخش همان چیزی است که اغلب معامله‌گران خرد با آن سروکار دارند؛ مثلاً خرید EUR/USD با انتظار تغییر نرخ برابری. با این حال، معاملات نقدی تنها بخشی از کل گردش مالی روزانه را تشکیل می‌دهند، نه همه آن را.

فوروارد، سوآپ و سایر قراردادهای ارزی

بخش قابل‌توجهی از حجم بازار فارکس به ابزارهای دیگری اختصاص دارد:

• Forward (فوروارد): قرارداد خرید یا فروش ارز در تاریخی مشخص در آینده با نرخی که امروز تعیین می‌شود.
• FX Swap (سوآپ ارزی): ترکیبی از یک معامله نقدی و یک معامله فوروارد که سهم بزرگی از گردش مالی روزانه را در اختیار دارد.
• سایر قراردادها: شامل آپشن‌های ارزی و ابزارهای مشتقه که بیشتر توسط نهادها برای مدیریت ریسک استفاده می‌شوند.

در واقع سوآپ‌های ارزی معمولاً بزرگ‌ترین سهم از کل گردش مالی را دارند، که نشان می‌دهد فارکس بیش از آنکه بازار سفته‌بازی خرد باشد، ابزار مدیریت ریسک و نقدینگی برای نهادهای بزرگ است.

بازیگران اصلی بازار فارکس

بازیگران این بازار متنوع‌اند و هرکدام نقشی متفاوت دارند:

• بانک‌های مرکزی: برای مدیریت نرخ ارز و ذخایر و اجرای سیاست پولی.
• بانک‌های تجاری بزرگ: ستون فقرات بازار بین‌بانکی که بیشترین حجم را جابه‌جا می‌کنند.
• مؤسسات مالی و صندوق‌ها: برای سرمایه‌گذاری، پوشش ریسک و مدیریت پرتفوی.
• شرکت‌های بین‌المللی: برای تبدیل ارز در تجارت و پرداخت‌های جهانی.
• معامله‌گران خرد: افراد و شرکت‌های کوچک که از طریق کارگزاری‌ها فعالیت می‌کنند و سهمی کوچک اما رو به رشد دارند.

بیشترین حجم معاملات فارکس مربوط به کدام ارزهاست؟

گردش مالی فارکس به‌طور یکنواخت میان همه ارزها توزیع نشده است. تعداد محدودی از ارزها و جفت‌ارزها بخش عمده معاملات را در اختیار دارند و در رأس آن‌ها دلار آمریکا قرار می‌گیرد.

نقش دلار آمریکا در بازار جهانی فارکس

دلار آمریکا (USD) در یک سمت اکثریت قاطع معاملات جهانی حضور دارد. دلیل این حضور گسترده، نقش دلار به‌عنوان ارز ذخیره اصلی جهان، ارز رایج تجارت بین‌المللی و ارز مرجع در قیمت‌گذاری کالاهایی مانند نفت است. به همین علت، بسیاری از معاملات ارزی حتی میان دو ارز غیردلاری، از طریق دلار انجام می‌شوند.

جفت‌ارزهای اصلی و نقدشوندگی آن‌ها

جفت‌ارزهای اصلی که شامل دلار در برابر ارزهای بزرگ هستند، بالاترین نقدشوندگی را دارند:

• EUR/USD: پرمعامله‌ترین جفت‌ارز جهان با اسپرد معمولاً پایین.
• USD/JPY: یکی از نقدشونده‌ترین جفت‌ارزها با حجم بالا.
• GBP/USD: جفت‌ارز شناخته‌شده با نوسان نسبتاً بیشتر.

این جفت‌ارزها به دلیل حجم بالا معمولاً اسپرد کمتری دارند و ورود و خروج در آن‌ها آسان‌تر است. برای آشنایی بیشتر با پایه‌های تحلیلی، مقاله فاندامنتال فارکس منبع خوبی برای درک عوامل مؤثر بر نرخ برابری ارزهاست.

مقایسه حجم بازار فارکس با کریپتو، سهام و بورس

مقایسه اندازه بازارها فقط زمانی درست است که شاخص‌های هم‌نوع را کنار هم بگذاریم. مقایسه حجم روزانه فارکس با ارزش بازار کریپتو یک خطای رایج و گمراه‌کننده است.

تفاوت حجم معاملات با ارزش بازار

برای مقایسه منصفانه، باید حجم روزانه را با حجم روزانه و ارزش بازار را با ارزش بازار سنجید:

شاخص	تعریف	مناسب برای
حجم معاملات روزانه	مجموع ارزش معاملات در یک روز	فارکس، سهام، کریپتو
ارزش بازار (Market Cap)	قیمت واحد ضربدر تعداد واحدها	سهام، کریپتو (نه فارکس)

فارکس به‌طور طبیعی از نظر حجم روزانه بسیار بزرگ‌تر از بازار روزانه کریپتو و بازارهای سهام است. اما «ارزش بازار» برای فارکس تعریف‌شدنی نیست، در حالی که برای سهام و کریپتو معنا دارد. بنابراین جمله «ارزش بازار فارکس از کریپتو بیشتر است» از پایه اشتباه است؛ چون دو شاخص متفاوت را مقایسه می‌کند.

چرا فارکس نقدشوندگی بالایی دارد؟

نقدشوندگی بالای فارکس نتیجه چند عامل است:

• فعالیت جهانی: بازار در سراسر جهان و در چند مرکز مالی فعال است.
• معامله پیوسته: فارکس در روزهای کاری به‌صورت 24 ساعته فعال است و از یک منطقه زمانی به منطقه دیگر منتقل می‌شود.
• حضور نهادهای بزرگ: بانک‌ها و مؤسسات مالی دائماً در حال معامله‌اند و عمق بازار را حفظ می‌کنند.

اندازه بازار فارکس چه اثری بر معامله‌گر دارد؟

حجم بالای بازار پیامدهای عملی مشخصی برای معامله‌گر دارد، اما نباید آن را با کاهش ریسک اشتباه گرفت.

نقدشوندگی بالا چه مزیتی دارد؟

نقدشوندگی بالا یعنی معمولاً خریدار و فروشنده کافی برای جفت‌ارزهای اصلی وجود دارد. این موضوع ورود و خروج از معاملات را آسان‌تر می‌کند، اسپرد را در شرایط عادی پایین نگه می‌دارد و احتمال گیر افتادن در معامله را در بازارهای اصلی کاهش می‌دهد. البته در زمان انتشار اخبار مهم یا شرایط پرنوسان، نقدشوندگی می‌تواند موقتاً کاهش یابد و اسپرد افزایش پیدا کند.

حجم بالای بازار ریسک معامله را حذف نمی‌کند

این نکته حیاتی است: بزرگ بودن و نقدشونده بودن بازار به معنای سود آسان یا کم‌ریسک بودن نیست. ریسک‌های واقعی همچنان پابرجا هستند:

• نوسان نرخ ارز: قیمت‌ها می‌توانند سریع و خلاف انتظار حرکت کنند.
• اهرم (Leverage): اهرم می‌تواند سود و زیان را هم‌زمان بزرگ کند و در صورت حرکت خلاف موقعیت، زیان سنگین ایجاد کند.
• ضعف در مدیریت سرمایه: نبود حد ضرر و ریسک بیش از حد در هر معامله می‌تواند حساب را به‌سرعت تخلیه کند.

معامله در فارکس مستلزم آموزش، تمرین و انضباط است. تسلط بر روانشناسی ترید در فارکس و آشنایی با مزایا و معایب فارکس پیش از ورود جدی، به تصمیم‌گیری واقع‌بینانه کمک می‌کند. برای مسیر حرفه‌ای‌تر نیز آموزش پراپ تریدینگ می‌تواند چارچوب مناسبی برای معامله با سرمایه سازمانی و تحت قوانین ریسک مشخص فراهم کند.

سوالات متداول درباره ارزش بازار فارکس

آیا فارکس بزرگ‌ترین بازار مالی جهان است؟

بله. بر اساس گردش مالی روزانه و نقدشوندگی، فارکس بزرگ‌ترین بازار مالی جهان محسوب می‌شود. گزارش BIS در آوریل 2022 حجم روزانه آن را حدود 7.5 تریلیون دلار برآورد کرده است.

گردش مالی بازار فارکس در روز چقدر است؟

این رقم به تاریخ گزارش و منبع وابسته است. طبق آخرین گزارش BIS در آوریل 2022، میانگین روزانه حدود 7.5 تریلیون دلار بوده است؛ در گزارش 2019 این عدد حدود 6.6 تریلیون دلار اعلام شده بود. هیچ عددی را نباید به‌عنوان رقم ثابت و همیشگی در نظر گرفت.

چرا نمی‌توان برای فارکس ارزش بازار مثل سهام تعیین کرد؟

چون فارکس بازار مبادله ارز است، نه دارایی با تعداد واحد مشخص. ارزش بازار از قیمت ضربدر تعداد واحد به دست می‌آید که در فارکس معنا ندارد. به همین دلیل معیار درست، گردش مالی روزانه است، نه ارزش بازار.

آیا حجم بالای فارکس یعنی سود تضمینی؟

خیر. حجم بالا و نقدشوندگی زیاد فقط ورود و خروج را آسان‌تر می‌کند و هیچ سودی را تضمین نمی‌کند. موفقیت به آموزش، مدیریت ریسک، مدیریت سرمایه و کنترل اهرم بستگی دارد. معاملات اهرمی می‌تواند به زیان سنگین منجر شود.

معتبرترین منبع آمار حجم فارکس کدام است؟

بانک تسویه بین‌المللی (BIS) که هر سه سال یک‌بار گزارش Triennial Central Bank Survey را با همکاری بانک‌های مرکزی منتشر می‌کند، معتبرترین مرجع اندازه بازار جهانی ارز است.